ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1343
سفرنامه شاردن ( فارسى )
موقوفات بر عهدهء آنهاست دولتمندى وجود ندارد . به سخن ديگر جز از مسؤولان مستغلات موقوفات هيچيك از روحانيان در مدت يك سال بيش از يازده دوازده هزار ليور نصيب نمىيابد . ميزان حقوق ساليانهء صدرها دو هزار تومان معادل سى هزار اكو پول ماست ، اما چون به ازاى اين مبلغ حواله زمين به ايشان مىدهند ، و درآمد زمينهاى واگذارى به آنان به مراتب بيش از اين است ، به علاوه درآمدهاى ديگر نيز دارند ، مجموع عوايدشان از شصت هزار اكو درمىگذرد . شاه عباس دوم به منظور جلوگيرى از حيف و ميل درآمدهاى موقوفه از دادن اين حقوقهاى كلان جلوگيرى ، و آن را تعديل كرد . وى ضمن مطالعه فهرست اسامى كسانى كه از درآمد موقوفات سهمى مىبردند نام كسانى را ديد كه هر يك در سال افزون بر بيست و پنج تا سى هزار ليور مىگرفتند . او فرمان داد در تقسيم درآمدهاى اوقاف شرايط انصاف و عدالت را رعايت كنند . بدين منظور صدرها و گروهى از روحانيان بزرگ ، و متصديان امور شرع را دعوت كرد ، و به آنان گفت : با اين كه پروردگار بزرگ ، غارتگران و متجاوزان به اموال و درآمدهاى موقوفات را لعن فرموده در شگفتم چگونه برخى از روحانيان و مؤمن نمايان به خود جرأت مىدهند - كه ناروا هر يك سالى پانصد ششصد تومان از درآمد موقوفات را به نفع خود تصاحب و صرف تجمل كند . از آن پس به هيچ كس بيش از نيم مبلغ مذكور ندادند . ايرانيان جدّا بر اين اعتقادند كه هر كس بتواند تن به كار دهد و از كدّ يمين و عرق جبين روزى فراهم آورد ، اگر به منظور بهرهيابى چشم طمع به درآمد موقوفات بدوزد ، و به جانب آن دست يازد به راستى مرتكب گناهى نابخشودنى شده است . كتاب آسمانى و مقدس دينى ايرانيان حكم مىكند كسانى كه به سببى از فراهم آوردن روزى خويش عاجزند بايد تنها آن قدر از مال موقوفه نصيب يابند كه دچار زحمت نشوند . اين فرمان قويم و صريح بسيارى از مؤمنان را كه مىتوانند از درآمد موقوفات استفاده كنند در انديشه مىدارد تا اصولا از درآمدهاى موقوفات چشم بپوشند ، يا چندان كه روزيشان را كفايت كند منتفع شوند . ايرانيان با ايمان اين گفتار پيغمبر را كه فرموده است : گواراترين و سالمترين غذاها طعامى است كه از مزد كار كردن فراهم آيد هميشه به ياد و بر زبان دارند . امامان اين دستور مهم را چنين تفسير و توجيه كردهاند : پيغمبران و همهء مؤمنان واقعى همواره روزى خود را از راه كار كردن و